ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 9، آذر 1405 ، شماره پی در پی 127

اندیشه و زبان کودکان از منظر مولانا

صفحه (237 - 244)
علی‌محمد مؤذنی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : خرداد 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : شهریور 1405

چکیده

زمینه و هدف: در سنت کلاسیک فارسی، ادبیات کودک و نوجوان به معنای امروزین آن ژانری مستقل نبود؛ بااینحال، مولانا در مثنوی و فیه مافیه به تناسب سخن با فهم مخاطب، جهان مفهومی کودک، نقش شنیدن در گفتار و ضرورت سخن‌گفتن به زبان کودک توجه کرده است. هدف پژوهش، بازخوانی این اشارات در قالب الگویی از نسبت زبان و اندیشه و بررسی دلالتهای آن برای ادبیات کودک امروز است.

روش پژوهش: روش پژوهش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و تطبیقی است. شواهد منتخب از مثنوی و فیه مافیه در پنج محورِ تناسب زبان و فهم، رشد واژگانی، شنیدن و گفتار، همزبانی و تعامل، و گسترش معنا دسته بندی و با رعایت تفاوت تاریخی و روششناختی با برخی آرای ویگوتسکی مقایسه شده اند.

یافته ها: مولانا میان جهان مفهومی کودک و استدلال بزرگسال تمایز مینهد، زبان مؤثر را متناسب با فهم کودک میخواهد، برای ورودی شنیداری و تعامل در شکل‌گیری گفتار اهمیت قائل است و رشد معنا را با تجربه پیوند میدهد. «هم زبان کودکان باید گشاد» در این خوانش، اصلی ارتباطی دربارۀ تناسب واژه، معنا و ظرفیت ادراک مخاطب است.

نتیجه گیری: آرای مولانا معادل نظریه های روانشناسی جدید نیست، اما میتوان آنها را الگویی ادبی‌ـ‌عرفانی از ارتباط مخاطب‌محور و رشد تدریجی مفاهیم دانست. در ادبیات کودک، این الگو بر انتخاب واژگان، تصویرها و پیچیدگی مفهومی متناسب با سن و تجربه تأکید دارد، به گونه ای که متن هم فهم‌پذیر باشد و هم زبان و اندیشۀ کودک را گسترش دهد.

کلمات کلیدی
کودک و نوجوان , اندیشه و زبان , مولانا , مثنوی معنوی , رشد شناختی , ادبیات تعلیمی.